Темәс халҡының, йәмәғтселектең һәм Баймаҡ РОНО-һының һорауы буйынса 1956 йылда БАССР-ҙың мәғәриф министрлығы Темәс тулы булмаған урта мәктәбен урта мәктәпкә әйләндереү хаҡында ҡарар сығара. Урта мәктәптең тәүге директоры итеп бығаса педучилищелә уҡытҡан С.В. Бикҡолов тәғәйенләнә.

Мәктәп педколлективын юғары белемле кадрҙар менән тәьмин итеү бурысы килеп баҫа. Мәғариф министрлығының направлениеһы буйынса ошо осорҙа мәктәп педвуз тамамлаған йәш кадрҙар менән тулылана. М.А. Сәғитов (география), Р.Х. Усманова (инглиз теле), М.Р. Дауытов (физика), Т.М. Абдрахманов (математика), К.Н. Мусина (химия), Б.И. Федоров (физкультура, рәсем), Ғ.Ш. Солтангилдин (география), М.С. Карташов (музыка), В.Ғ. Рәхмәтуллин (тарих) һ.б.

Яңы асылған урта мәктәпкә Билал, Муллаҡай ауыл советттарына ҡараған мәктәп уҡыусылары ла йөрөп белем ала башлай. Улар өсөн 40 урынлыҡ мәктәп яны интернаты асыла һәм ул районда иң яҡшылар рәтендә иҫәпләнә. Өлкән тәрбиәсе Р.Ш. Ҡолшәрипова етәкләгән драма түңәрәге мәктәптең башҡа түңәрәктәре араһында айырылып тора, йәш таланттарҙың сығышын яратып ҡарайҙар.

1964-1956 йылдарҙа уҡыусылар һаны 1209- ға етә.

Ошо осорҙа тарих уҡытыусыһы Һәҙиә Хәбибулла ҡыҙы Азаматоваға Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы исеме бирелә.

Һәр мәктәптең үҙ йөҙө була. Белем биреү менән бергә мәктәп ике йүнәлештә: спортта һәм художестволы үҙешмәкәрлектә яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә.
Б.И. Федоров етәкләгән спорт командаһы төрлө кимәлдәге ярыштарҙа еңеүсе булды.
Өлкән класс укыусылары Буранғолов Х., Яхина Ғәзизә һәм Вәзилә, Ҡотлоғәләмов Альберт, Салихов Рафил, Гусева Анналар еңел атлетика буйынса республика ярыштарында ла ҡатнаштылар. Уҡыусылар коллективы ла спорт һәм сәнғәт бәйгеләрендә йыш ҡына призлы урындар яуланы.

Сәлимгәрәй хажи сирләп китте. Был хәбәр йәшен тиҙлегендә тәүҙә улыс, шунан өйәҙ, унан ары бөтөн губерна буйынса, хатта уның сигенә үк сығып таралды. Ғәҙәттә, башҡорттарҙың күңелен ҡуҙғатҡан һәр яңылыҡ ифрат тиҙ эләктерелә, телдән-телгә йоғоп, иң шәп почтанан да шәберәк бөтөн Башҡортостанды иңләп сыға.
Мыҡты кәүҙәле уҙаман, Өмөтбай улы Сәлимгәрәй ҡасандыр изге Бохарала булып ҡайтҡан, бер нисә тапҡыр Мәккәгә хаж ҡылған етмеш йәшлек ҡарт ине. Хаҡ, намыҫлы ғүмер иткәне өсөн ихлас яратҡан һәм хөрмәтләгән халыҡ уны әүлиәләй күрҙе. Был хажи ишан һымаҡ кешеләр Башҡортостанда һирәк осрай башланы хәҙер – уларҙың ғүмере тап-таҡыр ялан уртаһында яңғыҙ үҫкән олпат имәндәр ише. Һәр башҡортҡа ҡәҙерле заманаларын иҫкә төшөрә, аҫаба ерен әлегә урыҫ баҫып алмаған, ошо ерҙәрҙә үҙенең сиркәү һәм часовнялы утар, ҡасаба һәм ауылдарын ултыртмаған ваҡытты хәтерләтә улар.
Тик иркенлек хаким ине ул саҡта: дингеҙҙәй йәйелгән киң далаларҙа хисапһыҙ йылҡы өйөрҙәре, әлегеләй унарлап ҡына түгел, йөҙәрләп, хатта меңәрләп иҫәпләнгән эре мал менән һарыҡ көтөүҙәре йөрөй ине; башҡорт ҡарурмандары шығырым тулы кейек ине, күккә олғашҡан бейек солоҡ ағастарының ҡыуыштары илерткес хуш еҫле балдан һығылып торҙо; Тәңре фатихаһы бирелгән башҡорт еренең гәлсәрҙәй саф йылға-күлдәре, һалҡын һыулы йүгерек шишмәләре балыҡҡа бай ине – бала-саға ҡул менән тоторлоҡ...
Хәйер, Сәлимгәрәй хажиҙың сире тураһындағы хәбәрҙең хәҙер инде элекке иркен йәйләүҙәр тураһында түгел, тәғәм ризығы һәм үҙҙәренә хас булмаған хужалыҡ итеү арҡаһында олоғара йөк булып иңдәренә ятҡан недоимкалар хаҡында ғына уйларға мәжбүр булған башҡорттарҙың һоро тормошон ни тиклем ҡуҙғатып ебәреүен аңлатыр өсөн шул дә еткәндер.
Халыҡ хажи йәшәгән Әмет ауылына йылғалай ағыла башланы: йәйәүлеләр ҙә, атлылар ҙа йүнәлде унда; берәүҙәр һыбай, икенселәре арба, кырандаста ашыҡты. Араларында ҡарт-ҡоро ла, йәштәр ҙә, бала-саға ла бар ине. Хәл белешергә барыусылар араһында йөҙҙәренә үк ҡәтғи әҙәплелек яғылған аҡ һәм йәшел салмалы муллалар ҙа күренде. Был кешеләрҙең һәммәһе – байы ла, ярлыһы ла, хажиҙы күреп ҡалырға, доғаһын арнарға, кейеменә булһа ла ҡағылырға ашыҡты. Быға өлгәшә алмаған хәлдә лә, белешеү зарур – изге эштәре менән барса халыҡтың һөйөүен яулаған әүлиәнең хәле нисек, ауырыуы әжәл сире түгелме икән?

Тарихтар ҡабатлана икән. Ҡайҙа хан – шунда ҡан, ҡайҙа тәхет – шунда ләхет, тигән халыҡ әйтемен тағы ҡабатларға тура килә. Был юлы һүҙ алып барылыр Алтын Урҙаның XIV быуат тарихы, уның Иҙеүкәй әмир эшмәкәрлегенә бәйле ваҡиғалары ла ошо хәҡиҡәтте раҫлай. Улар бер-береһенә сырмалсыҡ булып сорналған тарих сылбыры рәүешле дауам итә икән. Әлбиттә, һәр дәүерҙең үҙенә хас ғибрәттәре, хикмәттәре бар; һәр бер тарихи шәхестең үҙ яҙмышы, үҙ даны һәм үҙ фажиғәһе булыр.
Әле бәйән ителер XIV быуаттың айырыуса 60–70-се йылдары Алтын Урҙа дәүләтенең иң боларыҡ заманы. Ошо егерме йыл эсендә генә лә тәхет өсөн көрәштә егерме өс хан алышынған. Күпселеге тәхеттә йыл самаһы ла ултыра алмай, йә бәреп төшөрөлгән, йә үлтерелгән, йә яман үлемдән үҙе ҡасып ҡотолған. Бер саҡ атаһы Йәнебәк ханды үлтереп, Бирҙебәк үҙе тәхеткә менеп ҡунаҡлағаны ғына етмәгән, был яуыз йәлләт тәхет дәғүәләүҙәре ихтимал үҙенең бер туған ун ике ағай-энеләрен дә юҡ итеп бөтөрә. Уның үҙ улдарынан да бары Туҡтамыш исемлеһе генә нисектер иҫән ҡала. Ул да кәнизәктән тыуған бала булыуы менән тәхеткә дәғүә итә алмай – Сыңғыҙ хан аҡ һөйәктәре тармағы түгел. Ҡулы улдары, туғандары ҡанына мансылған ҡатил Бирҙебәк хан үҙе лә, ҡанға ҡан, ҡонға ҡон тигәндәй, оҙаҡламай башкиҫәрҙәр тарафынан үлтерелә. Был янъяллы, үлтереш-һуйышлы йылдар, урыҫ йылъяҙмаларында яҙылғанса, Алтын Урҙаның эске һуғыштар осоро булып тарихҡа теркәлер. Тәхеттәрендә ныҡ ултырыр, шунда аяҡ терәп һөйләшер хандарына һан булмағас, тәхет терәге, ғәскәрҙәр башлығы әмирҙәренең көс-ҡеүәте лә самалы булғандыр инде. Нәҡ ошондай осорҙа күрше Аҡ Урҙа тәхетендә ултырған Ырыҫ хан (урыҫ йылъяҙмаларында ул Урус-хан тип яҙылыр), форсаттан файҙаланып, Алтын Урҙа тәхетен үҙ ҡулына төшөрә, ул ғына етмәгән, тәхетте яу менән алған хан өс ҙур урҙаға эйә бер олуғ хан булыу хаҡында хыяллана башлар. Үҙ урҙаһы тәхетенә өмөт менән йәшәгән Туктамыш, үҙ башынан да яҙып ҡалмаҫ өсөн, бик алыҫҡа, Сәмәрҡәнд ҡалаһына, Тимер әмир ҡанаты аҫтына ҡасып ҡотолор.
Аҡһаҡ Тимер сығышы менән атаһы Тарғатай хандың барлас ырыуынан. Ул инде йәшләй үк төрлө яуҙарҙа ҡатнашып сынығыу алған, баһадир тигән шан-шөһрәт ҡаҙанған зат, инде килеп, олос әмире, ил тотҡаһы. Үҙе ултыртҡан ханы тәхеткә эйә икән, ул үҙе илгә эйә, уның ғәмәлдәге хужаһы асылда.